| | ประวัติความเป็นมาศูนย์การทหารม้า |  ศูนย์การทหารม้า เป็นหน่วยที่มีประวัติอันยาวนาน และได้รับการพัฒนามาอย่างต่อเนื่อง มีการปรับปรุงภารกิจ อัตราการจัด รวมทั้งได้เปลี่ยนนามหน่วยให้สอดคล้องและเหมาะสมกับสถานการณ์ต่าง ๆ ในแต่ละยุคสมัยจากอดีตมาจนถึงนาม “ศูนย์การทหารม้า” ในปัจจุบัน
ในปี พ.ศ. ๒๔๔๖ กรมยุทธนาธิการ มีการจัดหน่วย จเรทัพบก และมี พลเอก สยามมกุฏราชกุมาร (เจ้าฟ้าวชิราวุธฯ) เป็นจเรทัพบก แต่งตั้งเมื่อ ๖ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๔๖ ซึ่งกิจการจเรทหารม้าก็อยู่ในอัตราการจัดนี้ด้วย แต่ไม่ปรากฏตำแหน่ง และการจัดไว้ชัดเจน ต่อมาจเรทัพบกเปลี่ยนชื่อเป็น “กรมจเรทัพบก” มีเจ้าฟ้าวชิราวุธฯ (ร.๖) ยังคงทรงดำรงอยู่ในตำแหน่งนี้ ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๔๕๐ มีการเปลี่ยนแปลงในทำเนียบกรมยุทธนาธิการ “กรมจเรทัพบก” มีการแบ่งส่วนราชการเป็นจเรทหารราบ และจเรทหารปืนใหญ่ แต่ก็ยังไม่ปรากฏว่า มี “จเรทหารม้า” อยู่ในการแบ่งส่วนราชการนี้อีก ๑
จนกระทั่งในปี ร.ศ. ๑๒๗ (พ.ศ.๒๔๕๑) จึงปรากฎหลักฐานว่ามีการจัดเป็น จเรทหารม้า โดยมี นายพลตรี พระเจ้า ลูกยาเธอ กรมหมื่นกำแพงเพ็ชร อรรคโยธิน ( จเรทหารช่าง ) ทำการในหน้าที่ จเรทหารม้า ๒
ต่อมาวันที่ ๒๗ กุมภาพันธ์ ร.ศ. ๑๒๘ (พ.ศ. ๒๔๕๒) กรมยุทธนาธิการ ได้มีการจัด โดยเปลี่ยน กรมจเรทัพบก เป็น จเรทัพบก และมี จเรทหารม้า เป็นหน่วยขึ้นตรงตามลำดับ โดยมี นายพลเอก สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช มกุฎราชกุมาร (ร.๖) ราชองครักษ์พิเศษ เป็น จเรทัพบก และมี นายพลตรี พระยาศักดาภิเดชวรฤทธิ์ เป็น จเรทหารราบ และเป็น จเรทหารม้า ด้วย ๓
๑ เอกสารศูนย์การทหารม้า จัดพิมพ์ในปี พ.ศ. ๒๕๔๓
๒ ทำเนียบ ข้าราชการในกรมทหารบก ร.ศ. ๑๒๗
๓ ทำเนียบ ข้าราชการในกรมทหารบก ร.ศ. ๑๒๘ , ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๒๖ หน้า ๒๕๘๐ วันที่ ๒๗ กุมภาพันธ์ ร.ศ. ๑๒๘
ในวันที่ ๒๓ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๕๓ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖ เสด็จขึ้นครองราชย์ หลังจากนั้นในวันที่ ๑๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๕๓ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎ เกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖ ได้ทรงมีพระบรมราชโองการประกาศแก้ไขกิจการทหารใหม่ โดยยกเลิกกรมยุทธนาธิการเดิม แล้วเปลี่ยนเป็น “กระทรวงกลาโหม” โดยเฉพาะกระทรวงกลาโหม มีการจัดและแบ่งออกเป็นกรมและแผนกต่าง ๆ รวม ๑๔ หน่วย และมีหน่วยรบขึ้นอีก ๓ กองทัพ กับอีก ๑ กองพล คือ กองพลที่ ๔ เป็นกองพลอิสระ ในบรรดากรมต่าง ๆ ที่ขึ้นกับกระทรวงกลาโหมนั้น มีการเปลี่ยน จเรทัพบก เป็น กรมจเรทัพบก ซึ่งกรมจเรทัพบกมีหน่วย ขึ้นตรงของกรม แบ่งออกเป็น ๕ แผนก โดยมีการจัดดังนี้ ๔ กรมจเรทัพบก มีจอมพล สมเด็จพระเจ้าบรมวงษ์เธอ เจ้าฟ้า กรมพระภาณุพันธุวงษ์วรเดช เป็น จเรทัพบก โดยมีการแบ่งเป็นแผนก คือ ๕
๑. แผนกจเรทหารราบ
๒. แผนกจเรทหารม้า มี นายพลตรี พระยาศักดาภิเดชวรฤทธิ์ (อุ่ม อินทรโยธิน) เป็น จเรทหารม้า
๓. แผนกจเรทหารปืนใหญ่
๔. แผนกจเรทหารช่าง
๕. แผนก -
ต่อมาในวันที่ ๑ กุมภาพันธ์ ร.ศ. ๑๓๑ (พ.ศ. ๒๔๕๕) ได้เปลี่ยนชื่อจาก แผนกจเร ทหารม้า เป็น กรมจเรทหารม้า โดยมี นายพลตรี พระยาศักดาภิเดชวรฤทธิ์ เป็น จเรทหารม้า ๖ ในวันที่ ๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๕๖ มีการเปลี่ยนผู้บังคับบัญชาโดยให้ นายพลตรี พระยาเทพอรชุณ เป็น จเรทหารม้า กรมจเรทหารม้า ๗ และในวันที่ ๑๕ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๕๖ กระทรวงกลาโหม ได้มีการปรับย้าย นายทหารรับราชการ และ ออก ประจำการ ในกรมจเรทหารราบและกรมจเรทหารม้า คือ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ นายพลตรี พระยาเทพอรชุณ ซึ่งดำรงตำแหน่ง จเรทหารราบและจเรทหารม้า เป็น สมุหราชองครักษ์ และให้ นายพลเอก สมเด็จ พระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงพิศนุโลกประชานารถ เสนาธิการทหารบก ทรงเป็นผู้รั้งตำแหน่ง จเรทหารม้า ด้วยอีกตำแหน่งหนึ่ง ๘
๔ เอกสารศูนย์การทหารม้า จัดพิมพ์ในปี พ.ศ. ๒๕๔๓ , ทำเนียบข้าราชการในกรมทหารบก ร.ศ. ๑๒๘ หน้า ๑๓
๕ ทำเนียบข้าราชการกระทรวงกลาโหม วันที่ ๑ มีนาคม ร.ศ. ๑๒๙ หน้า ๑๐ และเอกสารศูนย์การทหารม้า พ.ศ. ๒๕๑๙ หน้า ๗๘
๖ ทำเนียบกระทรวงกลาโหม วันที่ ๑ มีนาคม ร.ศ. ๑๓๑
๗ ทำเนียบทหารบก วันที่ ๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๕๖
๘ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๓๐ หน้า ๒๙๗๑ - ๒ วันที่ ๑๕ มีนาคม ๒๔๕๖ ในวันที่ ๑๕ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๕๖ ได้มีการเปลี่ยนแปลงจาก กรมจเรทหารม้า ซึ่งเดิมขึ้นกับกระทรวงกลาโหม เป็น แผนกจเรทหารม้า ขึ้นกับ กรมจเรทัพบก และขึ้นกับกระทรวงกลาโหม ตามลำดับ โดยมี จอมพล สมเด็จพระเจ้าบรมวงษ์เธอ เจ้าฟ้า กรมพระยาภาณุพันธุวงษ์วรเดช เป็น จเรทัพบก และมี นายพลตรี พระยาศักดาภิเดชวรฤทธิ์ (อุ่ม อินทรโยธิน) เป็น จเรทหารราบและจเรทหารม้า ๙ ต่อมาในวันที่ ๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๕๗ มีการเปลี่ยนนามหน่วยจาก แผนกจเรทหารม้า เป็น กรมจเรการม้าและสัตว์พาหนะทหารบก มี นายพลเอก สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้า กรมหลวง พิศณุโลกประชานารถ (เจ้าฟ้าจักรพงษ์ ภูวนารถ) เป็นผู้รั้ง จเรการม้าและสัตว์พาหนะทหารบก ๑๐ ในวันที่ ๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๖๐ ได้มีการเปลี่ยนแปลงนามหน่วยอีกจาก กรมจเร การม้าและสัตว์พาหนะทหารบก เป็น กรมจเรสัตว์พาหนะทหารบกและการทหารม้า โดยมี พลโท พระเจ้าบรมวงษ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช เป็น จเรสัตว์พาหนะทหารบกและการทหารม้า ๑๑
กระทรวงกลาโหมได้พิจารณาเห็นว่า กรมพระคชบาล นั้นเป็นกิจการฝ่ายการสัตว์ ควรจะได้โอนกิจการไปอยู่ในหน่วยใดหน่วยหนึ่งที่เหมาะสม จึงได้โอน กรมพระคชบาลไปอยู่กับ กรมจเรสัตว์พาหนะทหารบกและการทหารม้า และได้ทรงมีพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ นายพลตรี พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช ซึ่งเป็นผู้บัญชาการ กรมพระคชบาล อยู่แล้วเป็น จเรสัตว์พาหนะทหารบกและการทหารม้า ๑๑
ในวันที่ ๑ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๖๘ ได้มีการปรับเปลี่ยนผู้บังคับบัญชาโดยให้ พ.ท. พระราญรอนอริราช ทำการแทน นายพลตรี พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช ในตำแหน่งจเรสัตว์พาหนะทหารบกและการทหารม้า ๑๓
๙ ทำเนียบกระทรวงกลาโหม วันที่ ๑๕ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๕๖
๑๐ ทำเนียบทหารบก วันที่ ๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๕๗
๑๑ ทำเนียบทหารบก วันที่ ๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๖๐ , ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๓๔ หน้า ๑๘๗๖ – ๑๘๗๗ วันที่ ๒๐ กันยายน พ.ศ. ๒๔๖๐
๑๒ ทำเนียบทหารบก วันที่ ๑๕ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๖๗
๑๓ ทำเนียบทหารบก วันที่ ๑ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๖๘
และในวันที่ ๑๐ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๖๙ ก็ได้มีการเปลี่ยนแปลงผู้บังคับบัญชาอีกตาม แจ้งความกระทรวงกลาโหม เรื่องให้นายทหารรับราชการ ด้วยทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ นายพันเอก หม่อมเจ้าทองฑีฆายุ ทองใหญ่ ผู้ช่วยทูตในราชการทหารบกประจำประเทศอังกฤษ และฝรั่งเศส เป็น จเรสัตว์พาหนะทหารบกและการทหารม้า ส่วน พันโท พระราญรอนอริราช ผู้บังคับการกรมทหารบกม้ารวม ของกองทัพน้อย ทหารบกที่ ๑ ซึ่งทำการแทน จเรสัตว์พาหนะทหารบกและการทหารม้าอยู่ด้วยนั้น คงเป็นผู้บังคับการกรมทหารบกม้ารวม ของกองทัพน้อย ทหารบกที่ ๑ แต่ตำแหน่งเดียว ๑๔
ต่อมาในวันที่ ๑๕ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๗๑ มีการเปลี่ยนนามหน่วยจาก จเรสัตว์พาหนะทหารบกและการทหารม้า เป็น กรมจเรทหารม้า โดยมี พล.ต. หม่อมเจ้า ทองทีฆายุ เป็นจเรทหารม้า และได้มีการแบ่งเป็น แผนกที่ ๑ , แผนกที่ ๒ และแผนกโรงเรียนทหารม้า ซึ่งมี พ.ท. พระประยุทธอริยั่น เป็น ผู้อำนวยการ แผนกโรงเรียนทหารม้า ๑๕
ต่อมาในวันที่ ๑๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๗๗ จากการจัดเป็น กรมจเรทหารบก โดยมี พ.อ. พระประจนปัจจนึก เป็น จเรทหารบก และมีการจัดหน่วยรอง เป็นแผนกที่ ๑ กรมจเรทหารบก มี พ.ท. พระวิชัยยุทธเดชาคนี (เหล่าราบ) เป็น หัวหน้าแผนก และแผนกที่ ๒ กรมจเรทหารบก มี พ.ท. หลวงรวบรัดสปัตพล (เหล่าม้า) เป็น หัวหน้าแผนก ๑๖
และในวันที่ ๑ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๘๑ แผนกที่ ๒ กรมจเรทหารบก ได้มีการเปลี่ยนแปลงผู้บังคับบัญชา เป็น พ.ต. ไชย ประทีปะเสน รักษาราชการ หัวหน้าแผนก ๑๗
ต่อมาในวันที่ ๑ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๘๔ ได้มีการเปลี่ยนแปลงนามหน่วยอีกจาก แผนกที่ ๒ กรมจเรทหารบก เป็น แผนกทหารม้า กรมเสนาธิการทหารบก โดยมี พ.ท. ไชย ประทีปะเสน เป็น หัวหน้าแผนกทหารม้า ๑๘
๑๔ ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๔๓ หน้า ๑๒๖๘ ลงวันที่ ๑๐ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๖๙
๑๕ ทำเนียบทหารบก ตอนที่ ๑ วันที่ ๑๕ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๗๑
๑๖ ทำเนียบทหาร ตอนที่ ๑ วันที่ ๑๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๗๗ หน้า ๒๕ – ๒๖
๑๗ ทำเนียบทหาร ตอนที่ ๑ วันที่ ๑ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๘๑ หน้า ๖๑
๑๘ ทำเนียบทหาร ตอนที่ ๑ วันที่ ๑๕ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๘๔ หน้า ๗๐
และในวันที่ ๒๐ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๙๑ ก็มีการเปลี่ยนแปลงนามหน่วยจาก แผนกทหารม้ากรมเสนาธิการทหารบก เป็น กรมจเรทหารม้า โดยมี พ.อ. มจ.ชิดชนก กฤดากร เป็น จเรทหารม้า ๑๙
ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๔๙๖ ได้มีการเปลี่ยนจาก กรมจเรทหารม้า เป็น กรมการทหารม้า โดยมี พล.ต.หม่อมเจ้า ชิดชนก กฤดากร เป็น เจ้ากรมการทหารม้า ๒๐
ในวันที่ ๒ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๙๖ กรมการทหารม้า ได้ย้ายที่ตั้งจาก กองพยาบาลสัตว์ทหารบก ถนนเศรษฐศิริ ไปเข้าที่ตั้งแห่งใหม่ ถนนพิชัยรณรงค์สงคราม ตำบลปากเพรียว อำเภอเมือง จังหวัดสระบุรี ( แต่เดิมเป็นที่ตั้งกองบังคับการกรมทหารราบที่ ๒๑ และกองพันที่ ๒ กรมทหารราบที่ ๒๑ ปัจจุบันเป็นที่ตั้งของ ม.พัน ๑๑ รอ. ) หลังจากนั้นได้รับพระราชทานชื่อค่ายว่า ค่ายอดิศร เพื่อเป็นอนุสรณ์แด่ พลโท พระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมหลวงอดิศรอุดมเดช ซึ่งดำรงตำแหน่งเป็นจเรสัตว์พาหนะทหารบก ในระหว่าง พ.ศ. ๒๔๖๐ – ๒๔๖๗ การได้รับพระราชทานนาม ค่ายอดิศร นั้น ในปี พ.ศ. ๒๔๙๗ พลตรี หม่อมเจ้าชิดชนก กฤดากร ขณะดำรงตำแหน่งเป็นเจ้ากรมการทหารม้า เป็นผู้กราบถวายบังคมทูล ฯ ขอพระราชทาน องค์พระบาทสมเด็จ พระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ๒๑ และต่อมามีคำสั่ง กองทัพบกที่ ๑๐๔/๑๑๖๒ ลงวันที่ ๑๐ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๙๗ ให้มีการเปลี่ยนแปลงนามหน่วย ซึ่งถือว่าเป็นการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญ คือ การเปลี่ยนจาก กรมการทหารม้า เป็น ศูนย์การทหารม้า
และในปี พ.ศ.๒๔๙๗ มีการยกเลิกอัตรากรมยุทธศึกษาทหารบก แล้วใช้อัตรากรม ยุทธศึกษาทหารบกใหม่ จึงยกเลิกอัตรา “กรมการทหารม้า” แล้วใช้อัตราใหม่เป็น “ศูนย์การ ทหารม้า” ๒๒
๑๙ ทำเนียบกองทัพบก ลับ (เฉพาะเจ้าหน้าที่) ตอนที่ ๑ วันที่ ๒๐ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๙๑ หน้า ๓๓
๒๐ ทำเนียบกองทัพบก ปกปิด ส่วนกลางและส่วนการศึกษา พ.ศ. ๒๔๙๖ เล่มเลขที่ ๑๙
๒๑ แจ้งความกองทัพบก ที่ ๒๔/๑๔๕๘๑ ลงวันที่ ๑๐ สิงหาคม ๒๔๙๖ เรื่อง พระราชทานชื่อค่าย
กรมการทหารม้า.
๒๒ คำสั่ง กระทรวงกลาโหม (เฉพาะ) ที่ ๔๔/๑๒๒๙๑ เรื่อง แก้อัตรากองทัพบก ๙๑ ครั้งที่ ๗๔ ลงวันที่ ๑ มิถุนายน พ.ศ.๒๔๙๗.
การเปลี่ยนแปลงที่สำคัญอีกครั้งในปี พ.ศ.๒๔๙๘ มีพระราชกฤษฎีกา จัดวางระเบียบราชการกองทัพบก ในกระทรวงกลาโหม พ.ศ. ๒๔๙๘ ภูมิพลอดุลยเดช ป.ร. ให้ไว้ ณ วันที่ ๒๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๙๘ เป็นปีที่ ๑๐ ในรัชกาลปัจจุบัน พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้า ฯ ให้ประกาศว่า โดยที่เป็นการสมควรจัดวางระเบียบราชการกองทัพบก ในกระทรวงกลาโหม เสียใหม่ ฯลฯ ๒๔
๒. ส่วนการศึกษา ได้แก่
(๑) กรมยุทธศึกษาทหารบก มีหน่วยขึ้น
ก. ศูนย์การทหารราบ
ข. ศูนย์การทหารม้า
ค. ศูนย์การทหารปืนใหญ่
(๒) โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
(๓) โรงเรียนเสนาธิการทหารบก
และในปี พ.ศ.๒๕๑๕ ศูนย์การทหารม้า ได้เคลื่อนย้ายที่ตั้งจาก ถนนพิชัยรณรงค์สงคราม ตำบลปากเพรียว มาเข้าที่ตั้งใหม่ ณ ตำบล ปากข้าวสาร อำเภอเมือง จังหวัดสระบุรี ติดถนนพหลโยธินห่างจากกลางเมืองสระบุรีประมาณ ๒ กิโลเมตร ใกล้ถึงทางแยกถนนมิตรภาพ อนึ่งเมื่อ ๑๒ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๑๕ ( ตำบลปากข้าวสาร ซึ่งเป็นที่ตั้งของศูนย์การทหารม้านี้ ปัจจุบันเปลี่ยนเป็น ตำบล ปากเพรียว ตามพระราชกฤษฎีกาเปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเมืองสระบุรี ฉบับที่ ๒ พ.ศ. ๒๕๑๗ คำสั่งจังหวัดสระบุรี ที่ ส.บ. ๑๙/๑๘๘๕๐ ลง ๑๖ สิงหาคม พ.ศ.๒๕๑๗ ) ลำดับการเปลี่ยนแปลงนามหน่วย ที่เกิดขึ้น
- พ.ศ. ๒๔๕๑ จเรทหารม้า
- พ.ศ. ๒๔๕๓ แผนกจเรทหารม้า (ครั้งที่ ๑)
- พ.ศ. ๒๔๕๕ กรมจเรทหารม้า (ครั้งที่ ๑)
- พ.ศ. ๒๔๕๖ แผนกจเรทหารม้า (ครั้งที่ ๒)
- พ.ศ. ๒๔๕๗ กรมจเรการม้าและสัตว์พาหนะทหารบก
- พ.ศ. ๒๔๖๐ กรมจเรสัตว์พาหนะทหารบกและการทหารม้า
- พ.ศ. ๒๔๗๑ กรมจเรทหารม้า (ครั้งที่ ๒)
- พ.ศ. ๒๔๗๔ ยุบเลิกกรมจเรทหารม้า
- พ.ศ. ๒๔๗๗ แผนกที่ ๒ กรมจเรทหารบก
- พ.ศ. ๒๔๘๔ แผนกทหารม้า กรมเสนาธิการทหารบก
- พ.ศ. ๒๔๙๑ กรมจเรทหารม้า (ครั้งที่ ๓)
- พ.ศ. ๒๔๙๖ กรมการทหารม้า
- พ.ศ. ๒๔๙๗ ศูนย์การทหารม้า
๒๓ (ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๗๒ ตอนที่ ๑๙ ๘ มีนาคม ๒๔๙๘ หน้า ๓๑๑) |
|
|
|
|
|
|
